Cholesterol is een vetachtige stof die van nature voorkomt in alle cellen van ons lichaam. Het speelt een essentiële rol bij de aanmaak van hormonen, vitamine D en galzuren die nodig zijn voor de vertering van voedsel. Ons lichaam produceert zelf ongeveer 75% van de benodigde cholesterol, terwijl de overige 25% afkomstig is uit voeding.
Er bestaan twee hoofdtypen cholesterol: LDL-cholesterol (Low Density Lipoprotein), ook wel 'slecht' cholesterol genoemd, en HDL-cholesterol (High Density Lipoprotein), het 'goede' cholesterol. LDL-cholesterol kan zich ophopen in de bloedvaten en leiden tot vernauwing van de slagaders, terwijl HDL-cholesterol overtollig cholesterol afvoert naar de lever voor verwerking.
Hoge cholesterolwaarden verhogen het risico op hart- en vaatziekten, zoals hartinfarct en beroerte. In Nederland gelden de volgende streefwaarden: totaal cholesterol onder de 5,0 mmol/l, LDL-cholesterol onder de 3,0 mmol/l en HDL-cholesterol boven de 1,0 mmol/l voor mannen en 1,2 mmol/l voor vrouwen.
Verschillende factoren kunnen bijdragen aan verhoogde cholesterolwaarden. Erfelijke aanleg speelt een belangrijke rol - sommige mensen hebben van nature een hogere cholesterolproductie of moeite met het afbreken van cholesterol. Familiale hypercholesterolemie is een erfelijke aandoening die voorkomt bij ongeveer 1 op de 300 Nederlanders.
Levensstijlfactoren hebben eveneens grote invloed op het cholesterolgehalte:
Daarnaast kunnen onderliggende aandoeningen zoals diabetes type 2, schildklieraandoeningen, nierziekte en het polycysteus ovarium syndroom (PCOS) leiden tot verstoorde cholesterolwaarden. Ook bepaalde medicijnen kunnen het cholesterolgehalte beïnvloeden.
In Nederland zijn verschillende effectieve medicijnen beschikbaar voor het verlagen van het cholesterolgehalte. De keuze voor een specifiek medicijn hangt af van uw individuele situatie, andere medicijnen die u gebruikt en eventuele bijwerkingen.
Statines vormen de eerste keuze bij cholesterolverlaging en zijn beschikbaar in verschillende vormen. De meest voorgeschreven statines in Nederland zijn atorvastatine, simvastatine, rosuvastatine en pravastatine. Deze medicijnen remmen een enzym in de lever dat betrokken is bij de cholesterolproductie, waardoor het LDL-cholesterol effectief daalt.
Naast statines zijn er aanvullende behandelopties beschikbaar:
Elke medicijngroep werkt op een andere manier om cholesterol te verlagen. Statines blokkeren de cholesterolproductie, terwijl ezetimibe de opname remt. PCSK9-remmers verhogen de afbraak van LDL-cholesterol. De meeste cholesterolverlagende medicijnen zijn voorschriftplichtig en verkrijgbaar via uw huisarts of specialist. Enkele ondersteunende supplementen zijn vrij verkrijgbaar in de apotheek.
Hoewel cholesterolverlagende medicijnen over het algemeen goed verdragen worden, kunnen er bijwerkingen optreden. Het is belangrijk om deze te kennen en te weten wanneer u contact moet opnemen met uw arts.
De meest gemelde bijwerkingen van statines zijn spierklachten, zoals spierpijn, stijfheid of zwakte. Deze klachten komen voor bij ongeveer 5-10% van de gebruikers. Leverproblematiek is zeldzamer maar serieuzer, daarom wordt regelmatige controle van de leverfunctie aanbevolen, vooral in de eerste maanden van gebruik.
Statines kunnen interacties hebben met andere medicijnen, zoals bepaalde antibiotica, schimmeldodende middelen en grapefruitsap. Informeer altijd uw arts en apotheker over alle medicijnen die u gebruikt. Regelmatige bloedcontroles zijn nodig om lever- en spierfunctie te monitoren.
Neem contact op met uw arts bij aanhoudende spierpijn, onverklaarbare vermoeidheid, geelverkleuring van huid of ogen, of donkere urine. Stop niet plotseling met uw medicatie zonder overleg.
Naast traditionele medicijnen zijn er verschillende natuurlijke supplementen die kunnen helpen bij het verlagen van het cholesterolgehalte. Deze producten zijn verkrijgbaar bij Nederlandse apotheken en drogisterijen.
Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat deze supplementen effectief kunnen zijn, vooral plantsterolen en omega-3 vetzuren. Het is echter belangrijk om te weten dat natuurlijke supplementen kunnen interacteren met cholesterolmedicijnen. Overleg daarom altijd met uw apotheker of huisarts voordat u supplementen combineert met voorgeschreven medicatie. De effectiviteit varieert per persoon en supplementen zijn geen vervanging voor een gezonde levensstijl.
Een gezonde levensstijl vormt de basis voor een goede cholesterolbeheersing. Door bewuste keuzes te maken, kunt u uw cholesterolwaarden significant verbeteren en het risico op hart- en vaatziekten verlagen.
Kies voor een gevarieerd voedingspatroon rijk aan groenten, fruit, volkoren granen en vette vis. Beperk verzadigde vetten uit vlees en zuivel, en vermijd transvetten in bewerkte producten. De Nederlandse Voedingscentrum richtlijnen adviseren dagelijks 200 gram groenten en 2 stuks fruit.
Regelmatige fysieke activiteit verhoogt het 'goede' HDL-cholesterol en verlaagt triglyceriden. Streef naar minimaal 150 minuten matige beweging per week. Gewichtsbeheersing is cruciaal - al 5-10% gewichtsverlies kan cholesterolwaarden merkbaar verbeteren.
Wanneer levensstijlveranderingen onvoldoende effect hebben na 3-6 maanden, of bij zeer hoge waarden, kan medicatie noodzakelijk zijn. Uw huisarts bepaalt dit op basis van uw totale cardiovasculaire risicoprofiel.